Opinie o wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981r.
Transformacja polityczna w różny sposób może wpływać na mechanizmy pamięci zbiorowej. W Polsce po upadku komunizmu nie ukształtowała się powszechnie akceptowana interpretacja wydarzeń z niedawnej przeszłości. Stan wojenny wprowadzony w Polsce 13 grudnia 1981 roku przez władze komunistyczne jako reakcja na powstanie i aktywność niezależnego związku zawodowego Solidarność mimo upływu lat wciąż jest przedmiotem głębokich kontrowersji.
Pomimo złych wspomnień, pod koniec 2008 roku około 44 procent Polaków niezmiennie uważa, że stan wojenny był uzasadniony, jedna trzecia jest przeciwnego zdania, a jedna piąta nie ma wyrobionej opinii w tej sprawie.
Z badań Pentor Research International prowadzonych systematycznie od połowy lat dziewięćdziesiątych minionego wieku wynika, że uniknięcie agresji ze strony Związku Radzieckiego jest argumentem najsilniej przemawiającym do wyobraźni społeczeństwa polskiego i najbardziej sugestywnie tłumaczącym przyczyny wprowadzenia stanu wojennego. Siła perswazyjna tej tezy płynie z połączenia dwóch czynników: po pierwsze, wywodzi się ona z obszaru tak zwanej historii hipotetycznej, a więc bardzo trudno ją zweryfikować; po drugie, jest ona głęboko zakorzeniona w stanach lękowych wywołanych w polskim społeczeństwie w czasach komunizmu.
Poziom wiedzy o wprowadzeniu stanu wojennego właściwie nie zmienił się w ciągu ostatnich lat. Według tegorocznych badań 46 procent Polaków zna dokładną datę (dzień, miesiąc, rok) wprowadzenia stanu wojennego.
W pamięci zbiorowej obserwujemy także nakładanie się pamięci autobiograficznej świadków wydarzeń oraz pamięci młodszych pokoleń opartej na relacjach przekazywanych przez ludzi starszych, media i system edukacji. Stan wojenny najsilniej zaś utrwalił się w pamięci osób mających w chwili jego wprowadzenia (w przybliżeniu) od 15 do 35 lat. Dla tej generacji okres Solidarności i zamykający go stan wojenny stanowiły ważne, głęboko przeżywane doświadczenia formujące system wyobrażeń i wartości odnoszących się do sfery publicznej. W pokoleniu tym często stwierdzamy symptomy „pamięci lampy błyskowej” – szczegółowe, plastyczne wspomnienia dotyczące tamtego okresu oraz utrwalenie się ocen i podziałów ukształtowanych na początku lat osiemdziesiątych. Z kolei znaczny odsetek ludzi młodych, którzy obserwowali stan wojenny jako dzieci lub urodzili się już po jego wprowadzeniu, traktuje to wydarzenie jako fragment historii i osobiście nie przywiązuje do niego większej wagi.
* Syntetyczny wskaźnik kompetencji w zakresie problematyki stanu wojennego, przybiera wartość od 0 (całkowity braku wiedzy) do 4 (wysoki poziom wiedzy). Wartość maksymalna = 4 przypisana zostaje respondentowi, który wykazuje się (1) znajomością roku oraz (2) daty dziennej wprowadzenia stanu wojennego, a także (3) określonym zdaniem na temat wprowadzenia stanu wojennego (tj. nie udzielił odpowiedzi trudno powiedzieć) i (4) określonym zdaniem na temat motywów wprowadzenia stanu wojennego (tj. nie udzielił odpowiedzi trudno powiedzieć).
Badania realizowane systematycznie od 1995, każdego roku w drugiej połowie listopada, wśród ogólnopolskiej próby reprezentatywnej (random-route) dorosłych mieszkańców, n = 1000.